Door Tessie Schepman, professional bij Doxis

 

Op 3 mei 2011 heeft minister Donner tijdens de Dag van de Persvrijheid een toespraak gehouden over de Wet openbaarheid van bestuur (Wob). Hij merkte in zijn toespraak op dat het niet zijn bedoeling is om grootscheepse veranderingen in de Wob door te voeren, maar wel gaf hij enkele knelpunten aan. Opvallend was zijn uitspraak dat openbaarheid van bestuur en persvrijheid weinig met elkaar te maken hebben. Donner sprak verder over de oneigenlijke Wob-verzoeken en de verzoeken die een groot beslag leggen op het ambtelijk apparaat zonder proportionele winst aan openbaarheid.

 

Openbaarheid heeft volgens Donner primair betrekking op de uitkomst van besluiten en slechts in beperkte mate op de totstandkoming hiervan. Donner stelde dat het met besluiten is, zoals Bismarck ooit over wetten opmerkte: ‘Wetten zijn als worstjes. Je kunt maar beter niet zien hoe ze gemaakt zijn’. Door deze toespraak heeft Donner een storm van kritiek over zich heen gehad. Zo kwam voorzitter Pieter Sijpersma van het Nederlands Genootschap van Hoofdredacteuren met de uitspraak: ‘Als ons de worst van de ene slager niet meer smaakt, kunnen we nergens anders naartoe. Er is maar één overheid.’

Aankondiging wijziging

Na deze toespraak volgde een brief van minister Donner aan de Tweede Kamer (31 mei 2011) waarin de voorbereiding van een voorstel tot wijziging van de Wob werd aangekondigd. In deze brief staat onder meer dat een afwijzingsgrond in de Wob ontbreekt. Er zal daarom een voorstel worden gedaan voor een bepaling in de Wob op grond waarvan oneigenlijke verzoeken kunnen worden afgewezen. Verder wordt voorgesteld om een bepaling in de Wob op te nemen op grond waarvan de omvang van een verzoek kan worden gereduceerd. Dit wordt mogelijk als de inspanning van het onverkort in behandeling nemen van het verzoek niet in verhouding staat tot het belang dat de Wob dient. Daarnaast wordt een voorstel gedaan tot toevoeging van de mogelijkheid om de beslistermijn op te schorten bij omvangrijke verzoeken.

Recht op informatie

GroenLinks kwam eind september 2011 als reactie hierop met het initiatiefwetsvoorstel om de openbaarheid van bestuur te verruimen met de ‘vrijheid op informatie-wet’. Kamerlid Mariko Peters stelt dat Donner tegen de tijdsgeest in roeit en de burger en pers maar lastige pottenkijkers vindt. Juist in het digitale tijdperk gooit een bestuur dat zijn burgers vertrouwt de luiken open, niet dicht. In het initiatiefwetsvoorstel wordt onder meer geregeld dat toegang tot overheidsinformatie een recht wordt in plaats van een gunst. Daarnaast komt er naar Brits voorbeeld een onafhankelijke Informatiecommissaris. Bovendien komt informatie sneller, gratis en systematisch beschikbaar, vindbaar met een register.

Juridische jungle

In een rondetafelgesprek over de Wob in de Tweede Kamer op 29 september 2011 stelde Nationale ombudsman Alex Brenninkmeijer dat de Wob een ‘juridische jungle’ is. Daarom kan volgens Brenninkmeijer de Wob beter worden afgeschaft en is het tijd voor een ander openbaarheidsregime. In de dagelijkse praktijk worden juridische barrières opgeworpen voor burgers en journalisten. De Wob leidt tot onnodige, kostbare en tijdrovende procedures. De openbaarmaking van informatie moet primair worden beoordeeld vanuit behoorlijk bestuur en niet vanuit een juridisch perspectief. Openbaarheid van informatie is immers een onmisbaar middel om het vertrouwen van burgers in de overheid te versterken. Nog dit jaar wil Brenninkmeijer zijn visie op de openbaarheid van overheidsinformatie nader kenbaar maken.

Vooruitzichten

Uit de Kamerbrief van minister Donner aan de Tweede Kamer kunnen we opmaken dat in het najaar 2011 het voorstel tot wijziging van de Wob wordt verstuurd aan de decentrale overheden, gebruikelijke adviesorganen, Nederlandse Vereniging van Journalisten en het Genootschap van Hoofdredacteuren. Op het wetsvoorstel kan ook via internetconsultatie gereageerd worden. In de loop van 2012 wordt het voorstel bij de Tweede Kamer ingediend. Meer over het kostenaspect in de huidige situatie leest u op de volgende pagina.