Door Max Beekhuis, directeur Doxis

Op donderdag 7 oktober 2010 vond in Den Haag de achtste Ketelaarlezing plaats met als titel: ‘Gerubriceerd staatsgeheim. Zeer geheim, geheim, confidentieel, vertrouwelijk’. De lezing werd gegeven door mr. Willibrord Davids, voorzitter van de naar hem genoemde commissie, die onderzoek deed naar de Nederlandse betrokkenheid bij de inval in Irak.

De laatste drie jaar heeft de Ketelaarlezing het onderwerp van de openbaarheid van overheidsdocumenten niet geschuwd, en dat is mooi. In een volwassen democratie draagt ook de overheid bij aan de discussie om de eigen handel en wandel te openbaren. Om het maar eens politiek te formuleren: ‘te ontmaskeren’. 

De commissie Davids is in dit opzicht niet de eerste commissie die deze rol vervulde. We hebben vele onderzoekscommissies gehad, zoals het NIOD- onderzoek naar de val van Srebrenica en de commissie Van den Berg, die onderzoek deed naar vermeende martelingen door Nederlandse militairen in Irak. Een onderzoek dat jaren geleden tot de verbeelding sprak was die naar de wandaden van Nederlandse militairen in Nederlands-Indië in de periode 1945-1950.

Eigenlijk zijn alle onderzoeken geïnitieerd op publicaties in de media, waarna de politiek het stokje overneemt. Onderzoeken die meestal voortkomen uit archiefonderzoek bij overheidsorganen die een rol speelden in de betreffende kwestie.

Maatschappelijk gezien vervullen onderzoeken met name een rol in het herstellen van het vertrouwen van burgers in de politiek en overheid. Als men actief demonstreert open te willen staan voor onderzoek en de bereidheid vertoont om lering te trekken uit conclusies en aanbevelingen, pas dan kan men weer aanspraak maken op vertrouwen van burgers.

Zelfreinigend vermogen

In deze tijd van bezuinigen en ‘snelle IT-oplossingen’ zoals middoffice-concepten en KCC’s, lijkt de aandacht voor de relatie tussen kwalitatief overheidsbestuur en duurzaam informatiemanagement onder druk te staan. Aandacht voor het zelfreinigend vermogen van de overheid is nooit echt een populair item onder de ambtelijke top en bestuurders geweest. Als ook de IT-kant van de informatisering van onze samenleving verder achterblijft, moeten we ons echt zorgen gaan maken. Tenzij wij als informatiemanagers onze taak serieus blijven nemen. Willibrord Davids wist het mooi samen te vatten: ’Releasing what we can, protecting what we must’ (slogan van het Amerikaanse declassificatiebureau). Of anders gezegd: ’openbaar tenzij’. Het lijkt mij een mooi motto voor 2011.

 [De ketelaarlezing 2010 vindt u tevens op YouTube] bit.ly/cPyP1R